مهندس عباس زاده 
یکی از لذت‌بخش‌ترین ویژگی‌های رانندگی با خودروهای توربوشارژ، شتاب‌گیری ثانویه عالی و چسبیدن به صندلی هنگام فشردن پدال گاز است. اما تصور کنید پدال را تا انتها فشار می‌دهید، دور موتور بالا می‌رود، ولی از آن قدرت و شتاب همیشگی خبری نیست! خودرو اصطلاحاً «نفس ندارد» و در سربالایی‌ها به شدت کم می‌آورد.
افت شتاب خودروی توربو یکی از رایج‌ترین و در عین حال نگران‌کننده ترین مشکلاتی است که مالکان این خودروها با آن مواجه می‌شوند. در بیشتر مواقع، پای مشکلی به نام «نشتی بوست» (Boost Leak) در میان است. در این مقاله از آسان توربو، ۷ علت اصلی کم شدن بوست توربو را بررسی می‌کنیم تا قبل از مراجعه به تعمیرگاه، دید روشنی از مشکل ماشین خود داشته باشید.
بوست (Boost) چیست و نشتی آن یعنی چه؟
توربوشارژر هوای محیط را می‌مکد، آن را فشرده می‌کند و با فشار زیاد (بوست) به داخل موتور می‌فرستد. این هوای فشرده باعث می‌شود سوخت بیشتری بسوزد و قدرت موتور افزایش یابد. حال اگر این هوای فشرده‌شده قبل از رسیدن به محفظه احتراق، از جایی نشت کند و خارج شود، به آن نشتی بوست می‌گویند. نتیجه این نشتی، چیزی جز افت شدید توان موتور، افزایش مصرف سوخت و فشار مضاعف بر توربوشارژر نخواهد بود.
۷ دلیل اصلی افت شتاب و نشتی بوست در ماشین‌های توربو
۱. شل شدن یا پارگی جنت‌ها (شلنگ‌های) اینترکولر
این مورد شایع‌ترین علت کم شدن بوست توربو است. هوای فشرده و داغی که از توربو خارج می‌شود، از طریق لوله‌های لاستیکی (جنت) به اینترکولر می‌رود تا خنک شود. به مرور زمان و بر اثر سرد و گرم شدن‌های متوالی، این شلنگ‌ها ممکن است ترک بخورند، پاره شوند یا بست‌های فلزی آن‌ها شل شود.
علامت تشخیص: شنیدن صدای «فیس» یا وزش باد شدید از زیر کاپوت هنگام گاز دادن.
۲. خرابی سوپاپ بای‌پَس (Bypass Valve) یا بلواوف
هنگامی که پای خود را از روی پدال گاز برمی‌دارید، دریچه گاز بسته می‌شود، اما توربو همچنان در حال پمپاژ هواست. وظیفه سوپاپ بای‌پَس تخلیه این فشار اضافی است تا به پره‌های توربو آسیبی نرسد. اگر فنر داخل این سوپاپ ضعیف شده یا دیافراگم آن پاره شود، نمی‌تواند فشار هوا را در زمان شتاب‌گیری نگه دارد و هوا دائماً نشت می‌کند.
۳. خرابی یا گیر کردن عملگر وست‌گیت (Wastegate)
وست‌گیت (Wastegate) یک دریچه مکانیکی در بخش توربین اگزوز است که میزان چرخش پره‌ها و در نتیجه مقدار بوست را کنترل می‌کند. اگر این دریچه به دلیل تجمع دوده و کربن باز بماند (گیر کند)، گازهای اگزوز به جای چرخاندن پره‌های توربین، مستقیماً به اگزوز می‌روند و توربوشارژر اصلاً نمی‌تواند هوایی را فشرده کند.
۴. گرفتگی کاتالیزور؛ قاتل خاموش توربو
توربوشارژر برای کارکرد صحیح نیاز دارد که گازهای خروجی اگزوز به راحتی و با سرعت از موتور خارج شوند. اگر شبکه مبدل کاتالیست (کاتالیزور) ذوب شده یا به دلیل کیفیت پایین سوخت مسدود شده باشد، فشار برگشتی (Backpressure) شدیدی ایجاد می‌شود. این خفگی موتور، یکی از اصلی‌ترین دلایل افت شتاب خودروی توربو است و می‌تواند باعث خرابی شفت توربو نیز بشود.
۵. نشتی از واشر مانیفولد دود یا هوا
گاهی اوقات مشکل از خود سیستم توربو نیست، بلکه واشرهای آب‌بندی که مانیفولد (چندراهه) را به بلوک سیلندر متصل می‌کنند سوخته یا فرسوده شده‌اند. اگر واشر مانیفولد دود نشتی داشته باشد، گازهای اگزوز قبل از رسیدن به توربو هدر می‌روند.
۶. آسیب دیدن پره‌های توربین (FOD)
اگر به دلیل پارگی فیلتر هوا یا بی‌احتیاطی هنگام تعمیرات، ذرات خارجی (مثل سنگ‌ریزه، گرد و خاک شدید یا حتی یک تکه واشر) وارد توربوشارژر شوند، پره‌های آلومینیومی کمپرسور با سرعت ۲۰۰ هزار دور در دقیقه با آن‌ها برخورد کرده و می‌شکنند یا کج می‌شوند. پره آسیب‌دیده دیگر نمی‌تواند هوا را فشرده کند.
۷. خرابی سنسور مپ (MAP) یا شیر برقی کنترل بوست
کامپیوتر خودرو (ECU) میزان بوست توربو را از طریق سنسور فشار (MAP Sensor) می‌خواند و با فرمان دادن به شیر برقی (Solenoid) آن را تنظیم می‌کند. کثیف شدن یا خرابی سنسور مپ باعث می‌شود کامپیوتر اطلاعات غلطی دریافت کند و برای محافظت از موتور، وارد حالت محدودیت قدرت (Limp Mode) شود و شتاب خودرو را قطع کند.
سخن پایانی
تشخیص دقیق علائم خرابی توربو و پیدا کردن محل نشتی بوست، نیازمند ابزارهای تخصصی مانند دستگاه دیاگ، دستگاه تست دود (Smoke Tester) و تجربه بالای مکانیک است. هرگز افت شتاب خودروی توربوی خود را نادیده نگیرید، زیرا فشار آوردن به موتوری که نشتی بوست دارد، باعث می‌شود توربوشارژر بیش از حد توان خود (Over-spin) بچرخد و کاملاً نابود شود.
